Belastingdienst controle Wet DBA (2025): hoe beoordeelt de inspecteur jouw zzp-relaties?

Inleiding

Sinds het beëindigen van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst actief arbeidsrelaties. Daarbij wordt gebruikgemaakt van de Vragenlijst beoordeling arbeidsrelaties (hulpmiddel), versie 1 januari 2025.

Dit document geeft inzicht in hoe inspecteurs feitelijk toetsen of sprake is van een dienstbetrekking.

Wat is de vragenlijst arbeidsrelaties?

De vragenlijst is gebaseerd op het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad en groepeert vragen rond de relevante gezichtspunten voor kwalificatie van een arbeidsrelatie.

Belangrijk: de lijst is niet limitatief, maar functioneert als gestructureerd toetsingskader tijdens bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken.

Stap 1: Algemene organisatieanalyse

De inspecteur begint niet bij de individuele zzp'er, maar bij de organisatie:

• Wat zijn de bedrijfsactiviteiten?
• Hoe groot is de totale factor arbeid?
• Hoeveel werknemers versus zzp?
• Waarom wordt ingehuurd?
• Hoe is de inhuur georganiseerd?

Hiermee wordt vastgesteld of sprake is van structurele inzet of incidentele externe expertise.

Stap 2: Aard en duur van de werkzaamheden

Vervolgens wordt gekeken naar:

• Wat doet de zzp'er concreet?
• Doen werknemers vergelijkbaar werk?
• Is het werk structureel of tijdelijk?
• Gaat het om een inspanningsverplichting of resultaatsverplichting?

Het onderscheid tussen arbeid leveren en een concreet resultaat opleveren is hier cruciaal.

Stap 3: Werktijden, locatie en instructies

Dit is het kerngebied voor beoordeling van gezag.

De inspecteur kijkt onder meer naar:

• Wie bepaalt werktijden?
• Zijn er roosters?
• Is verlof toestemming vereist?
• Worden aanwijzingen gegeven over hoe het werk moet worden uitgevoerd?
• Is toezicht of kwaliteitscontrole aanwezig?

Structurele aansturing wijst richting werkgeversgezag.

Stap 4: Organisatorische inbedding

Hier wordt beoordeeld of de zzp'er onderdeel is van de organisatie:

• Is het werk een wezenlijk onderdeel van de bedrijfsvoering?
• Werkt de zzp'er samen met personeel?
• Wordt het werk geëvalueerd?
• Kan de zzp'er deelnemen aan personeelsactiviteiten?
• Worden bedrijfsmiddelen gebruikt?

Hoe sterker de inbedding, hoe groter het risico op herkwalificatie.

Stap 5: Persoonlijke arbeid en vervanging

Een cruciale vraag:

• Mag de zzp'er zich vrij laten vervangen?
• Wie regelt vervanging?
• Kan de opdrachtgever vervanging weigeren?
• Is vervanging feitelijk voorgekomen?

Als vervanging in theorie mag maar in praktijk niet realistisch is, telt de praktijk.

Stap 6: Beloning en financieel risico

De inspecteur onderzoekt:

• Hoe wordt betaald? Per uur of per resultaat?
• Wordt doorbetaald bij ziekte?
• Is er onderhandelingsruimte?
• Loopt de zzp'er commercieel risico?
• Heeft de zzp'er verzekeringen?

Hoe minder risico de zzp'er draagt, hoe meer de relatie lijkt op loondienst.

Stap 7: Ondernemerschap

Tot slot wordt gekeken of de opdrachtnemer zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt:

• Meerdere opdrachtgevers?
• Eigen website?
• Investeringen?
• KvK- en btw-registratie?
• Actieve acquisitie?

Ondernemerschap kan het zelfstandigenkarakter versterken, maar weegt mee in het totaalbeeld.

Belangrijk: het totaalplaatje telt

De vragenlijst volgt de systematiek van het Deliveroo-arrest: alle omstandigheden in onderlinge samenhang. Er bestaat geen enkele doorslaggevende factor. Het gaat om het totaalbeeld.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Tijdens een controle moet je kunnen:

• Uitleggen waarom je voor zzp hebt gekozen
• Aantonen dat geen sprake is van gezag
• Documenteren dat zelfstandigheid in praktijk bestaat
• Onderbouwen dat sprake is van ondernemersrisico

Zonder dossier wordt de beoordeling volledig feitelijk ingevuld door de inspecteur.

Samenvatting

De Belastingdienst toetst arbeidsrelaties systematisch en diepgaand aan de hand van een uitgebreide vragenlijst. De beoordeling gaat veel verder dan alleen het contract. Praktijk, organisatie-inbedding, vervanging en financieel risico worden integraal gewogen.

ZZP Risico helpt organisaties om vooraf dezelfde systematiek toe te passen, zodat zij niet verrast worden bij een controle.

Referentie

Belastingdienst – Vragenlijst beoordeling arbeidsrelaties (hulpmiddel), versie 1 januari 2025

Disclaimer: Geen juridisch advies. Raadpleeg bij twijfel een arbeidsrecht specialist.