Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp'ers (2026): verplicht, kosten en alternatieven

Inleiding

Nederland telt meer dan 1,2 miljoen zzp'ers. Het overgrote deel van hen heeft geen of onvoldoende bescherming bij langdurige ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dat is al decennialang een politiek gevoelig onderwerp — en nu gaat het dan echt gebeuren. Het kabinet heeft besloten een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zelfstandigen in te voeren, naar verwachting per 2027.

Dit artikel legt uit wat de verplichte AOV precies inhoudt, hoe hoog de kosten worden, welke uitzonderingen er zijn, en wat dit betekent voor zowel zzp'ers als de opdrachtgevers die hen inhuren.

Waarom wordt een AOV verplicht voor zzp'ers?

Het huidige probleem: miljoenen zzp'ers onverzekerd

Slechts een minderheid van de Nederlandse zzp'ers heeft een private arbeidsongeschiktheidsverzekering. De redenen zijn bekend:

• Premies voor private AOV-verzekeringen liggen tussen €150 en €600 per maand, afhankelijk van leeftijd, beroep en dekking
• Veel zzp'ers schatten hun risico te laag in ("het overkomt mij niet")
• Startende zelfstandigen kunnen de kosten niet dragen

Bij langdurige arbeidsongeschiktheid — denk aan een burn-out, een ernstig ongeluk of een chronische aandoening — vallen veel zzp'ers terug op hun spaargeld, bijstand (IOAZ/BBZ) of de steun van hun partner. Dit is sociaal onhoudbaar en legt een fors beroep op publieke voorzieningen.

SER-advies en politieke besluitvorming

De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseerde al in 2021 om een verplichte basisverzekering in te voeren voor alle zelfstandigen. Na jaren van politieke discussie besloot het huidige kabinet in 2024 dat de invoering daadwerkelijk doorgaat. In september 2025 is het wetsvoorstel voor advies naar de Raad van State gestuurd — een cruciale stap in de Nederlandse wetgevingsprocedure.

Hoe werkt de verplichte AOV voor zzp'ers?

Het publieke basismodel via UWV

De verplichte AOV krijgt de vorm van een publiek basismodel dat wordt uitgevoerd door het UWV. Dit werkt als volgt:

• Premie: Inkomensafhankelijk, naar verwachting circa 6,5% tot 8% van het belastbaar inkomen uit onderneming
• Maximumpremie: Er komt een inkomensplafond, zodat hogere inkomens niet onevenredig veel betalen
• Uitkering: 70% van het gederfde inkomen bij volledige arbeidsongeschiktheid
• Wachttijd: 52 weken (één jaar) voordat de uitkering ingaat — de eerste 52 weken moet je zelf overbruggen
• Uitkeringsduur: Tot de AOW-leeftijd (momenteel 67 jaar)
• Definitie arbeidsongeschiktheid: Beoordeeld via het UWV-systeem, vergelijkbaar met de WIA voor werknemers

Voorbeeld: wat kost de AOV concreet?

Stel je bent een IT-consultant met een belastbaar inkomen uit onderneming van €70.000 per jaar:

Inkomen	Premie (7%)	Maandelijks
€40.000	€2.800	€233
€70.000	€4.900	€408
€100.000	max. ca. €5.500	max. €458

Dit is aanzienlijk goedkoper dan de meeste private AOV-verzekeringen, die bij dezelfde dekking vaak €400–€700 per maand kosten. Dat is een bewuste keuze: door het collectieve karakter kunnen schaalvoordelen worden benut.

De wachttijd van 52 weken: hoe overbruag je die?

De grootste praktische uitdaging is de wachttijd van een jaar. In die periode ontvang je geen uitkering. Er zijn drie manieren om dit op te vangen:

1. Private aanvullende verzekering (wachttijddekking)

Verzekeraars bieden specifieke wachttijdverzekeringen aan die de eerste 52 weken dekken. Deze zijn goedkoper dan een volledige AOV en worden naar verwachting populair zodra de verplichte AOV ingaat.

2. Eigen reserve (spaar- of beleggingsbuffer)

Als vuistregel adviseren financieel adviseurs om minimaal 3 tot 6 maanden netto-inkomen als buffer aan te houden. Bij een maandinkomen van €4.000 netto is dat €12.000–€24.000 aan liquiditeitsreserve.

3. Doorwerken of uitkeringsrechten WW

In sommige gevallen kun je als zzp'er nog aanspraak maken op WW-rechten uit een vorige loondienst. Controleer of je nog WW-rechten hebt opgebouwd die als overbrugging kunnen dienen.

Ontheffing: mag je bij je eigen private AOV blijven?

Ja — zzp'ers die al een private arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben die minimaal gelijkwaardig is aan het verplichte basismodel, kunnen een ontheffing aanvragen. Om in aanmerking te komen moet de private verzekering voldoen aan:

• Uitkering van minimaal 70% van het gederfde inkomen
• Minimale uitkeringsduur van 2 jaar (sommige regelingen vereisen doorloop tot AOW-leeftijd)
• Wachttijd van maximaal 52 weken

Controleer je huidige polis op deze punten. Veel basis-AOV-verzekeringen hebben een kortere uitkeringsduur (bijv. 2 jaar i.p.v. doorloop tot AOW). In dat geval voldoe je mogelijk niet aan de ontheffingseisen en moet je overstappen naar het UWV-model of een uitgebreider privaat product.

Wat verandert er voor opdrachtgevers?

Hogere tarieven van zzp'ers

Als opdrachtgever huur je zzp'ers in op basis van afgesproken uurtarieven. Wanneer zzp'ers verplicht AOV-premie moeten afdragen, zullen zij hun uurtarief verhogen om deze kosten te compenseren. Bij een jaarlijkse premie van €3.500–€5.000 en gemiddeld 1.500 declarabele uren per jaar gaat het om een tariefstijging van circa €2,30 tot €3,30 per uur.

Impact op inhuurbudgetten

Organisaties die structureel externe zzp-capaciteit inhuren moeten hun inhuurbudgetten aanpassen. Een team van 10 zzp'ers die elk gemiddeld 200 uur per jaar werken, betekent een extra kostenpost van circa €4.600 tot €6.600 per jaar bij een stijging van €2,30–€3,30 per uur. Bij grotere flexibele schillen loopt dit snel op.

Compliance-signaal voor schijnzelfstandigheid

Er is ook een indirecte compliance-impact. Als een zzp'er voor de AOV-premie verplicht als zelfstandige geregistreerd staat bij UWV, wordt dit een extra administratieve bevestiging van het zelfstandige karakter. Dat kan bij een controle door de Belastingdienst als positief signaal gelden — maar hef op zichzelf het risico op schijnzelfstandigheid niet op.

Tijdlijn: wanneer moet je wat regelen?

Periode	Actie
Nu (2026)	Inventariseer of je een private AOV hebt en of die ontheffingswaardig is
2026 – Q1 2027	Wetsvoorstel door parlement; definitieve ingangsdatum bekend
2027 (verwacht)	Verplichte AOV gaat in; inschrijving bij UWV of ontheffingsaanvraag verplicht
2027 – doorlopend	Jaarlijkse premieafdracht via belastingaangifte (naar verwachting)

Verschil tussen AOV, WIA en Bistand (IOAZ/BBZ)

Het is handig om de verplichte AOV te begrijpen in de bredere context van inkomensbescherming:

Regeling	Voor wie	Uitkering	Toegang voor zzp
WIA	Werknemers	70–75% WML	Nee (tenzij overgangsrecht)
Verplichte AOV	Zzp'ers	70% inkomen	Ja (nieuw)
Private AOV	Iedereen	Afgesproken %	Ja (optioneel/vervanging)
IOAZ/BBZ	Oudere/stoppende ondernemers	Sociaal minimum	Ja (vangnet)
Bijstand	Iedereen zonder inkomen	Sociaal minimum	Ja (laatste vangnet)

De nieuwe verplichte AOV vult het gat tussen de WIA (voor werknemers) en de bijstand (het laatste vangnet) voor zelfstandigen.

Zzp'er met meerdere inkomstenbronnen: hoe werkt de premie dan?

Heb je naast je zzp-activiteiten ook inkomsten uit een parttime dienstverband? Dan is de situatie complexer:

• Over het loon uit dienstbetrekking bouw je WIA-rechten op (via je werkgever)
• Over het zzp-inkomen betaal je AOV-premie
• De premiegrondslag is alleen het deel dat als winst uit onderneming wordt aangemerkt

Dit voorkomt dubbele premie-afdracht, maar maakt de berekening wel complexer. Verwacht wordt dat de Belastingdienst dit via de bestaande IB-aangifte zal verwerken.

Kritiek op de verplichte AOV voor zzp'ers

De regeling is niet onomstreden. Kritiekpunten vanuit de zzp-sector:

1. Aantasting keuzevrijheid Vakbonden en zzp-organisaties als ZZP Nederland en FNV Zelfstandigen zijn verdeeld. Een deel vindt dat zelfstandigen zélf moeten kunnen kiezen of ze zich verzekeren.

2. Hogere kosten voor starters Startende zzp'ers met lage inkomens in de eerste jaren krijgen relatief zware premiedruk.

3. Mogelijke concurrentienadelen met buitenlandse zzp'ers In sectoren waar internationale zzp'ers actief zijn (IT, consultancy) betalen buitenlandse zelfstandigen geen Nederlandse AOV-premie, wat een ongelijk speelveld creëert.

4. Samenloop met schijnzelfstandigheidsbeleid Sommige werkgevers vrezen dat de AOV-verplichting indirect druk vergroot om zzp'ers toch in loondienst te nemen, in combinatie met de handhaving op de Wet DBA.

Samenvatting en actie

De verplichte AOV voor zzp'ers is een historische wijziging in het Nederlandse sociale stelsel. Na decennia van discussie wordt het gat in de inkomensbescherming van zelfstandigen gedicht — maar het brengt ook kosten en administratieve verplichtingen mee.

Als zzp'er: Beoordeel nu al je huidige situatie. Heb je een private AOV? Controleer of die ontheffingswaardig is. Heb je er geen? Pas je tarief aan zodat je de toekomstige premie kunt dragen.

Als opdrachtgever: Houd rekening met hogere tarieven en pas inhuurbudgetten tijdig aan. Bespreek dit proactief met zzp'ers waarmee je langdurig samenwerkt.

Wil je weten hoe de AOV-verplichting samenhangt met je bredere zzp-compliance? Doe de gratis ZZP Risicoscan →

Lees ook

• Wet DBA uitgelegd: wat verandert er voor opdrachtgevers? — Handhaving en risico's bij zzp-inhuur
• Zelfstandigenwet en coalitieakkoord 2026 — Alle beleidswijzigingen voor zzp'ers
• Wet VBAR: inbedding en gezagsverhouding — Aankomende wetgeving naast de AOV

Referenties

[1] Rijksoverheid (2025): "Arbeidsongeschiktheidsverzekering zzp'ers" [2] Ministerie van SZW (september 2025): "Kamerbrief AOV zzp — Raad van State advies" [3] SER (2024): "Zelfstandigen en arbeidsongeschiktheid" [4] UWV (2025): "Ziekte en arbeidsongeschiktheid als zelfstandige"

Disclaimer: Dit artikel is informatief en geen juridisch of fiscaal advies. Raadpleeg een arbeidsrechtjurist of financieel adviseur voor persoonlijke begeleiding.